Paradontoza to jedna z najczęstszych przyczyn utraty zębów u dorosłych, a jednocześnie choroba, która przez lata potrafi nie boleć. Zęby wypadają nie dlatego, że są zniszczone próchnicą, tylko dlatego, że traci się to, co je trzyma. Poniżej wyjaśniamy, jak rozpoznać paradontozę, skąd się bierze i co realnie da się z nią zrobić.
Czym jest paradontoza
Nazwa potoczna to paradontoza, w medycynie mówi się o zapaleniu przyzębia. Przyzębie to zespół tkanek otaczających i utrzymujących ząb: dziąsło, ozębna, cement korzeniowy oraz kość wyrostka zębodołowego.
Choroba zaczyna się od zapalenia dziąseł, wywołanego przez płytkę bakteryjną i kamień nazębny. Na tym etapie jest jeszcze w pełni odwracalna. Jeżeli stan zapalny się utrzymuje, schodzi głębiej, wzdłuż korzenia. Powstaje kieszonka przyzębna, czyli szczelina między zębem a dziąsłem, w której bakterie mają idealne warunki i której nie da się wyczyścić szczoteczką. Z czasem zanika kość utrzymująca ząb, a ząb, mimo że sam w sobie zdrowy, zaczyna się ruszać.
To jest kluczowa różnica wobec próchnicy. Próchnica niszczy ząb. Paradontoza niszczy jego fundament.
Objawy, których nie warto lekceważyć
Objawy narastają stopniowo. Warto znać kolejność, bo pierwsze sygnały są łatwe do zbagatelizowania.
Wczesne:
- krwawienie dziąseł podczas szczotkowania lub nitkowania,
- zaczerwienienie, obrzęk i tkliwość brzegu dziąsła,
- nieprzyjemny zapach z ust i nieprzyjemny smak, które wracają mimo higieny.
Zaawansowane:
- cofanie się dziąseł i odsłonięte szyjki zębowe, przez co zęby wydają się dłuższe,
- nadwrażliwość na zimno i słodkie,
- powstawanie szpar między zębami, które wcześniej stały ciasno,
- ruchomość zębów oraz zmiana ich ustawienia lub wysunięcie się do przodu,
- ropna wydzielina przy ucisku dziąsła.
Charakterystyczne jest to, że ból pojawia się późno. Wielu pacjentów zgłasza się dopiero wtedy, gdy ząb zaczyna się ruszać, a wtedy część kości jest już bezpowrotnie utracona. Dlatego regularne krwawienie dziąseł należy traktować jako sygnał do wizyty, a nie jako coś normalnego.
Od czego się zaczyna
Bezpośrednią przyczyną zawsze jest płytka bakteryjna, która twardnieje w kamień nazębny i odkłada się przy dziąśle oraz pod nim. Reszta to czynniki, które przyspieszają przebieg choroby lub utrudniają leczenie:
- palenie tytoniu, jeden z najsilniejszych czynników ryzyka, dodatkowo maskujący krwawienie,
- cukrzyca, zwłaszcza niewyrównana,
- predyspozycje rodzinne,
- nieprawidłowy zgryz i przeciążenia zębów, w tym bruksizm,
- stres oraz obniżona odporność,
- zmiany hormonalne, na przykład w ciąży,
- niektóre leki, powodujące przerost dziąseł.
Diagnostyka, czyli co dzieje się na wizycie
Badanie przyzębia jest proste i niebolesne. Lekarz cienką, podziałkową sondą mierzy głębokość kieszonek wokół każdego zęba. Zdrowa szczelina dziąsłowa ma zwykle do trzech milimetrów. Głębsze kieszonki oznaczają, że przyczep dziąsła się obniżył.
Poza pomiarem oceniamy stopień ruchomości zębów, ilość płytki i kamienia, miejsca krwawiące przy dotknięciu oraz stan higieny. W razie potrzeby wykonuje się zdjęcie rentgenowskie, które pokazuje realny poziom kości wokół korzeni. Dopiero te dane pozwalają powiedzieć, czy mamy do czynienia z zapaleniem dziąseł, czy z zapaleniem przyzębia, i jak zaawansowanym.
Leczenie krok po kroku
1. Usunięcie przyczyny
Podstawą jest dokładne usunięcie kamienia i płytki, czyli higienizacja: skaling ultradźwiękowy i piaskowanie. Bez tego żadne dalsze leczenie nie ma sensu, bo bakterie odbudują się w ciągu tygodni.
2. Kiretaż zamknięty
Gdy kieszonki są głębsze, samo czyszczenie naddziąsłowe nie wystarczy. Kiretaż to oczyszczenie kieszonki z kamienia poddziąsłowego, płytki i zmienionej zapalnie tkanki, wykonywane w znieczuleniu miejscowym. Metoda zamknięta oznacza, że nie nacina się dziąsła.
Po zabiegu dziąsło obkurcza się i ponownie przylega do powierzchni korzenia, a kieszonka się spłyca. Przez kilka dni dziąsła bywają tkliwe i wrażliwe na zimno, co jest normalne. Efekt utrzymuje się tak długo, jak długo pacjent utrzymuje higienę.
Kiretaż otwarty, czyli zabieg z odsłonięciem płata dziąsła, jest procedurą chirurgiczną. W naszym gabinecie go nie wykonujemy, ale jeśli badanie wykaże, że jest potrzebny, doradzimy i pokierujemy do współpracującego specjalisty.
3. Zabiegi dodatkowe
Gdy dziąsło jest przerośnięte i zachodzi na koronę zęba, utrudniając higienę, wykonuje się gingiwektomię, czyli podcięcie i wymodelowanie brzegu dziąsła.
Gdy zęby są już rozchwiane, stosuje się szynowanie taśmą z włókna szklanego. Taśmę mocuje się od strony językowej, łącząc kilka zębów w jeden blok. Obciążenie rozkłada się wtedy równomiernie, zęby przestają się ruszać, a całość jest niewidoczna od zewnątrz. To często rozwiązanie, które pozwala zachować własne zęby o wiele dłużej, zamiast je usuwać.
4. Utrzymanie efektu
Leczenie przyzębia nie kończy się na zabiegu. Potrzebne są wizyty kontrolne, higienizacja co kilka miesięcy oraz codzienne czyszczenie przestrzeni międzyzębowych nitką lub szczoteczkami międzyzębowymi. Sama szczoteczka, nawet elektryczna, nie dociera tam, gdzie zaczyna się problem.
Czy paradontozę da się wyleczyć
Uczciwa odpowiedź brzmi: nie da się cofnąć tego, co już zostało utracone. Zanikła kość nie odrośnie w wyniku kiretażu, a cofnięte dziąsło nie wróci samo na miejsce.
Da się natomiast zatrzymać chorobę. U pacjenta, który przeszedł leczenie i utrzymuje higienę, proces można ustabilizować na lata, a często na stałe. Dlatego paradontozę traktuje się jak chorobę przewlekłą, którą się kontroluje, a nie jak infekcję, którą się jednorazowo wyleczy.
Jak zapobiegać
- Nitkuj lub używaj szczoteczek międzyzębowych codziennie. To jedyny sposób na oczyszczenie miejsc, w których choroba się zaczyna.
- Rób higienizację mniej więcej co pół roku. Kamień odkłada się nawet przy starannym szczotkowaniu.
- Nie ignoruj krwawienia. Zdrowe dziąsła nie krwawią.
- Rzuć palenie. To najsilniejszy czynnik ryzyka, na który masz bezpośredni wpływ.
- Kontroluj cukrzycę. Wyrównany poziom glukozy realnie poprawia rokowanie przyzębia.
Kiedy umówić wizytę
Jeżeli dziąsła krwawią przy szczotkowaniu dłużej niż dwa tygodnie, cofają się, albo któryś ząb zaczął się ruszać, nie czekaj na ból. Podczas wizyty zmierzymy kieszonki, ocenimy stan przyzębia i zaproponujemy plan leczenia. Szczegóły znajdziesz na stronie leczenie paradontozy, a dane kontaktowe na stronie kontakt.
Najczęstsze pytania o paradontozę
Jakie są pierwsze objawy paradontozy? Krwawienie dziąseł przy szczotkowaniu, ich zaczerwienienie i obrzęk oraz nieprzyjemny zapach z ust. Ból pojawia się dopiero w zaawansowanym stadium.
Czy paradontozę da się wyleczyć? Utraconej kości nie da się odbudować leczeniem zachowawczym, ale postęp choroby można zatrzymać i zachować własne zęby przez wiele lat.
Od czego robi się paradontoza? Od płytki bakteryjnej i kamienia nazębnego przy dziąśle. Ryzyko zwiększają palenie, cukrzyca, stres, nieprawidłowy zgryz i predyspozycje rodzinne.
Na czym polega kiretaż zamknięty? Na oczyszczeniu kieszonek przyzębnych z kamienia poddziąsłowego i zmienionej tkanki, w znieczuleniu miejscowym, bez nacinania dziąsła.
Czy rozchwiane zęby trzeba usunąć? Nie zawsze. Często można je zachować, łącząc szyną z włókna szklanego, która rozkłada obciążenie na kilka zębów.
Źródła i więcej informacji
- Choroby przyzębia, portal dla pacjentów — Medycyna Praktyczna
- Zasady leczenia u dentysty — pacjent.gov.pl
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji stomatologicznej. Stopień zaawansowania choroby przyzębia i zakres leczenia ocenia lekarz podczas badania.